Хараагдсан хотын төвд, балгас дээгүүр сүндэрлэсэн өндөр толгой байв. Түүний бэлд, сүйрлийн дунд цасан цагаан гантигаар бүтсэн нэгэн нуман хаалга ганцаар зогсоно. Тэр нь өө сэвгүй, толбогүй яг л бүхнийг залгидаг хар нүхний хүч хүрч чадахгүй, ямар нэгэн дээд хүчээр хамгаалагдсан мэт. Нуман хаалганы цаана, цагаан чулуугаар хучсан өргөн зам толгойн орой руу өгсөнө.

Санни тэд нуман хаалганы доогуур өнгөрөхдөө дээш харж, эрт цагт баяр ёслолын хувцастай хүмүүс ижил замаар алхаж байсан дүр зургийг төсөөлөхийг оролдов. Тэр нууцлаг гамшиг тохиолдохоос өмнө эртний хот ямар байсан бол гэж бодох хэцүү, бас зүрх шимшрэм байлаа.

Толгойгоо ч эргүүлэлгүй, Эффи гунигтай өнгөөр хэлэв.

“Балгас дотор зарим газар байдаг. Ямар учиртайг нь мэдэхгүй ч олон Хар дарсан зүүдний мангасууд тэднээс зайлсхийдэг. Цайз бол тийм газруудын нэг. Анхны Нойрсогчдын бүлэг энд ирж, хотод сууриа тавих гэж оролдож байх үед хаан ширээний танхимд ганцхан Цамхагийн Элч л үүрлэсэн байсан, өөр мангас байгаагүй гэж сонссон. Тэр солиотой хүмүүс чинь түүнийг үнэхээр алж чадсан гэнэ лээ.”

Нефис түүн рүү харлаа.

“Цамхагийн Элч?”

Анчин бүсгүй инээд алдан:

“Том, муухай новшнууд. Хар өдтэй, цонхийсон биетэй. Та нар Шүрэн ойд ан хийж явааг нь харсан л байж таараа. Тэд Цамхагаас ирдэг.”

Өөрчлөгдөж буй Од жаахан тээнэгэлзэв.

“Тэдний зэрэглэл, ангилал нь юу вэ?”

Эффи үл ялиг дагжив.

“Нүгэлт араатнууд. Тийм учраас л би тэднийг жаахан солиотой байсан гэж хэлсэн юм. Гэхдээ тэд үнэхээр хүчирхэг бүлэг байсан.”

Тэр хэсэг чимээгүй байснаа, намуухан хоолойгоор нэмж хэлэв.

“Эцэст нь тэднийг алахад асар их үнэ төлсөн байх даа.”

Энэ үг тэдний сэтгэлийг хүнд болгож, цааш тэд дуугүй алхлаа. Чулуун зам толгойг тойрон мушгирч, эгц хажуугаар нь аажмаар өгсөнө. Энд тэндээ урт шат, сүрлэг атлаа сонин сайхан цайзын бэхлэлтүүдээр таслагдсан байв. Гэхдээ харуул хамгаалалт харагдахгүй. Бүхэл зам хоосон.

Санни чулуун хаалтнуудын нэгийг заагаад асуув.

“Яагаад энд харуул байхгүй байгаа юм?”

Эффи мөрөө хавчаад:

“Ганлаугт цайзын хананд хүн тавихад ч маш бага хүрэлцээтэй. Гэхдээ толгод руу ойртож байгаа бүхнийг тэд харна. Дээрээс нь хот бүхэлдээ ил харагддаг, янз бүрийн хамгаалалтын арга хэмжээ ч бий. Биднийг ч бас аль хэдийн анзаарсан.”

Үл үзэгдэх, магадгүй аюултай харцанд ажиглагдаж байна гэсэн мэдрэмж Саннид таалагдсангүй. Тэр бага зэрэг эвгүйцэн биеэ хөдөлгөв.

…Цагаан чулуун мушгирсан замаар удаан өгссөний эцэст, тэд толгодын оройд хүрч, асар сүрлэг цайзыг бүх сүр жавхаагаар нь олж харлаа. Ойроос харахад, тэр бүр ч гайхамшигтай байв.

Толгодын бэл дэх нуман хаалгатай адилхан цасан цагаан гантигаар баригдсан тэр цайз хүний гараар бүтсэн цагаан уул мэт тэнгэр өөд сунана. Урд талын гол цамхаг нь өргөн, сүрдэм, чимэглэлтэй өндөр хаалгатай бөгөөд түүнээс асар том чулуун тавцан руу уруудах сүрлэг шат татжээ. Зам яг тэнд дуусна.

Гол цамхгийн хоёр талд, жаахан урагш гарсан хоёр бэхлэлт сүндэрлэж, нуман агаарын гүүрээр холбогдсон байв. Тэд тус бүрдээ жижиг дагалдах цамхгуудтай. Харин ард нь үндсэн цайз бүр ч өндөрт сүндэрлэн, яг л алсад дэлхий дээгүүр заналхийлэн харагдах Улаан цамхагтай өрсөлдөх гэж буй мэт.

Энд тэнд жижиг цамхаг, орой, жигүүрүүд байрлаж, төвөгтэй атлаа гайхмаар зохирсон бүтцийг бүрдүүлнэ.

Бүхэлдээ энэ байгууламж үнэхээр үзэсгэлэнтэй, сүрдэм, бас нэгэн зэрэг халдашгүй бат бөх мэдрэмж төрүүлнэ. Яг л бурхан тэнгэрүүдэд зориулан барьсан мэт, эгэл хүмүүст бус.

Энэ төгс дүр зургийг гутаасан ганц зүйл нь хаалганы дээр зэвэнд идэгдсэн гинжнүүдэд зүүгдсэн хэдэн арван хүний гавлын яс байлаа.

Энэ аймшигт дүр зураг Санниг бодит байдалд нь огцом буцаав. Тэр нүүрээ ярвайв.

Харцаа доошлуултал, чулуун тавцан дээр бөөгнөрсөн хэдэн арван болхи, түр оромж нүдэнд нь тусав. Нуранги, ялзарсан мод, мангасын арьсны хэлтэрхийгээр барьсан эдгээр овоохойнууд салхинд хийсчих вий гэсэн мэт чулуунаас наалдацгаан зууралдана.

Хэдхэн агшны дараа хамар цоргисон таагүй, танил үнэр түүнийг нөмрөв. Тэр бол ядуусын хорооллын, олон янзын хэр нь мартагдашгүй өмхий үнэр. Хотын захын хорт утаатай адилгүй мөртлөө, яг л адилхан.

Санни өөрийн эрхгүй гилжийлгэн инээв.

_За, за. Би гэртээ ирчихсэн л юм байна._

Овоохойн дунд турж эцсэн, нүд нь хоосон хүмүүс өрөвдөлтэй амьдралаа арай ядан залгуулж байлаа. Тэд бохир ноорхой болон гялалзсан Дурсамжийн хачин холимог хувцас өмссөн бөгөөд хуягласан цөөн хэд нь бусдаасаа онцгой содон харагдана. Ихэнх нь маш залуу, Саннигаас ахиу л настай. Тэдний ядралт, цөхрөлийг тэр зогсож байсан газраасаа л “үнэрлэж” чадна.

Санни инээхийг үнэхээр хүсэв.

Хар дарсан зүүдний Хараалд өртсөнөөс хойш туулсан бүхний эцэст тойрог мэт бүрэн хаагджээ. Тэр эхэлсэн газартаа эргэж ирсэн байна бүр дордсон байдалтайгаар.

Энэ чинь ёстой инээдтэй биш гэж үү?

Хэрвээ үүнийг хувь тавилан гэхгүй бол, өөр юуг хэлэх вэ? Ёстой л ёжлол…

Өөрчлөгдөж буй Одын хоолой түүнийг бодлоос нь таслав.

“Санни? Чи зүгээр үү?”

Тэр хоёр удаа нүдээ ирмээд, аажмаар түүн рүү эргэж харан, хэсэг азнасны эцэст хэлэв.

“Тийм ээ. Зүгээр л… дурсамжаа санаж байлаа.”

Түүний хоолойд ямар нэг хачин өнгө байсныг Нефис анзаарсан бололтой, хэсэг түүн рүү ширтээд, дараа нь товчхон толгой дохин нүүрээ буруулав.

“Сайн байна. Гэхдээ одоохондоо бүү сульд.”

Тэгээд Эффи рүү хандан асуув.

“Одоо бид яах вэ?”

Анчин бүсгүй эргэн тойрноо харж, мөрөө хавчив.

“Удалгүй харанхуй болно. Тиймээс шөнө болохоос өмнө хоргодох газар олбол дээр. Хоосон овоохой хай. Улирал бүр олон хүн үхдэг болохоор тийм юм хангалттай бий. Эсвэл та нарын хоёрыг би татвар төлөөд цайз руу оруулж болно. Харин гурав дахь нь гадаа үлдэнэ.”

Өөрчлөгдөж буй Од тээнэгэлзээд асуув.

“Харин чи яах вэ?”

Эффи инээмсэглэв.

“Би юу гэнэ вэ? Тэнд байгаа тансаг ганц өрөөт ‘зуслан’ бол минийх. Анхааруулж хэлэхэд, энд олдох хамгийн чанартай хог новшоор барьсан л даа… гэхдээ л хог хэвээрээ. За яах вэ, би гэртээ харьж, сайхан оройн хоол хийгээд унтана. Сүүлийн хэдэн өдөр үнэхээр үхтлээ ядарсан. Уучлаарай, би зочин хүлээж авдаггүй.”

Нефис түүн рүү ширтэн, илүү зүйл хэлэхийг хүсэж байгаа нь илт байв. Гэвч эцэст нь зүгээр л толгой дохив.

“Ойлголоо. Бидний төлөө хийсэн бүхэнд чинь баярлалаа. Би үүнийг мартахгүй.”

Эффи инээмсэглээд, мөрөн дээр нь зөөлөн алгадаж, дараа нь Санни, Касси хоёр луу эргэв.

“Баяртай, мангар минь. Баяртай, хүүхэлдэй минь. Дахиад уулзан гэж найдъя.”

Ингээд тэр хөгжилтэй аялгуу исгэрүүлсээр, холдон алхлаа.

Гурвуул нь гэнэт л ганцаардаж, яахаа мэдэхгүй үлдлээ. Гаднах суурингийн оршин суугчид тэдэнд төдийлөн анхаарал хандуулсангүй, хааяа л үл тоосон харц чулуудна. Харин Кассигийн гоо үзэсгэлэн л хэдэн харцны анхаарлыг татаж, харанхуй, шуналтай ширтэлт дагуулж байв.

Төөрөгдсөн нам гүмд минут орчим зогссоны дараа, Өөрчлөгдөж буй Од болгоомжтойгоор Өнхрөгч Чулууны үлдэгдлээс авсан хоёр сүнсний хэлтэрхийг гаргаж, гар дээрээ гялалзах талстуудыг ширтэв.

Тэд шийдвэр гаргах ёстой байлаа.